Usytuowany w środku miasta, Ogród Bernardyński to jedno z najpiękniejszych miejsc, gdzie można spędzić woly czas. Jest to najstarszy park Wilna, położony nad brzegiem Wilenki, u podnórza Góry Giedymina, w sąsiedztwie Pałacu Władców i kościoła św. Anny. To idealne miejsce na spacer, relaks i podziwianie przyrody.
Historia ogrodu
W 1469 r. Kazimierz Jagiellończyk zaprosił do Wilna bernardynów i osadził ich w zakolu Wilenki, na terenie podmokłym i źródliskowym – z gospodarczego punktu widzenia bezwartościowym. Z bagna powstał ogród i o to właśnie chodziło: żebrzący bracia obserwanci celowo szukali nieużytków.
Zakonnicy zbudowali kościół i klasztor, a obok założyli cztery sady i dwa warzywniki, później stawy i kanały wodne. Na całym terenie wykopali kanały drenażowe, a naturalnym stawom nadali regularny kształt. Z bagna powstał ogród — i stąd pochodzi historyczna nazwa tego miejsca: ogród Bernardyński, potocznie zwany Bernardynką.
Gospodarstwo było rozległe. Według przekazów mnisi zajmowali się pszczelarstwem i prowadzili miodosytnię. Choć jako obserwanci normalnie nie mogli posiadać żadnego majątku, dobra klasztorne pozostawały pod ich zarządem za pośrednictwem świeckiego syndyka apostolskiego.
Ten rajski zakątek w sercu miasta przez dłuższy czas nie był dostępny dla zwykłych mieszkańców – pozostawał ogrodem klasztornym przez blisko cztery stulecia, a w XVIII wieku, obsadzony ozdobnymi roślinami egzotycznymi, służył już tylko wyższemu duchowieństwu.
Park wielokrotnie zmieniał swoją nazwę: początkowo był znany jako park Sorokiszki, Szerejkiszki (lit.Sereikiškės), a w okresie radzieckim nosił nazwę park Młodzieży.
Pierwsze wzmianki o nazwie Sorokiszki pojawiają się w Statucie Litewskim z XVI wieku. Była to wyspa otoczona wodami Wilejki (jurydyka horodniczego), która niegdyś stanowiła drewniane przedmieście. Ulica Sorokiszki prowadziła od zamku do klasztoru bernardynów. W 1794 roku przedmieście Sorokiszki zostało prawdopodobnie spalone przez władze carskie.
W 1794 Komisja Edukacji Narodowej rozpoczęła zakładanie ogrodu botanicznego Uniwersytetu Wileńskiego, którego założycielem był francuski botanik i twórca wileńskiej szkoły botanicznej, profesor Jean Emmanuel Gilibert. To właśnie on sporządził najstarsze zielniki litewskie.
W 1806 roku zbudowano cieplarnie i oranżerie, a w 1808 roku ogród rozszerzono o tereny po drugiej stronie rzeki – na Górze Łysej i Bekiszowej. Budynki ogrodu projektował profesor architektury Uniwersytetu Wileńskiego M. A. Szulc. Ogród tworzyli również profesorowie UW Ferdynand Szpicnagel oraz uczeń i następca profesora Giliberta – Stanisław Bonifacy Jundziłł.
Po stłumieniu powstania 1831 roku w Wilnie rozpoczęto budowę twierdzy wojskowej drugiej kategorii. W ramach tego przedsięwzięcia ówczesny generał-gubernator Wilna przekazał część terenu Ogrodu Botanicznego pod budowę twierdzy. Po zamknięciu UW ogród został przekazany Akademii Medyczno – Chirurgicznej. W 1842 zieleniec został zamknięty. Przez jakiś czas na tym terenie mieściła się letnia rezydencja generał-gubernatora.
Ogród pod zarządem miasta
Z biegiem czasu ogród powoli zatracił swe piękno, a w 1864 roku przeszedł na własność zarządu miasta. W 1870-1872 latach architekt N. Czagin połączył trzy ogrody (Botaniczny, Bernardyński i Katedralny (Zamkowy)) w jedną całość. W 1868-1870 zasypano naturalne koryto rzeki Wilejki, łącząc wyspę z zamkiem. W 1880 roku władze miasta podjęlī decyzję o założeniu na tym terenie parku miejskiego.
Spacer po Ogrodzie Bernardyńskim
W latach 1886-1888 powstał pierwszy park odpoczynku w stylu modernistycznym. Projekt urządzenia ogrodu opracował na początku XIX w. Aleksander Władysław Strauss. W 1907 roku wielki pawilion został przekształcony w Teatr Letni, w którym przez jakiś czas funkcjonował teatr Szumana.
Ogród Bernardyński i dawne ogrody klasztorne tworzą dziś dwie wyraźnie różniące się części. Zaprojektowano symbiliczny, edukacyjny ogród warzywny bernardynów i niewielki ogród botaniczny.
Wchodząc do parku od strony ulicy Barbary Radziwiłłówny, po prawej stronie (bliżej klasztoru bernardynów) zobaczymy część klasztorną – użytkową – z dziewiętnastowieczną kolekcją roslin uprawianych niegdyś przez zakonników. Zgodnie z tradycją epoki na grządkach prezentowane są rośliny lecznicze, przyprawowe, herbaciane i jadalne. Wśród tych ostatnich rosną chrzan pospolity, pokrzywa, pierwiosnek lekarski, cebula zwyczajna, czosnek szczypiorek, szczaw zwyczajny i rabarbar dłoniasty. Nie zabrakło również róż – bo róże w klasztorach uprawiano zawsze. Ogród założony przez braci, którzy ślubowali ubóstwo i klauzurę, jest dziś najpopularniejszym w Wilnie tłem do zdjęć ślubnych oraz miejscem letnich ceremonii ślubnych.
Po lewej stronie (bliżej Wilenki) rozciąga się natomiast część botaniczna – naukowa – urządzona według koncepcji botanika Stanisława Bonifacego Jundziłła, dziś nazywana po prostu Botaniką. Grządki rozłożono zgodnie z koncepcją Karola Linneusza; pokazano tu rośliny kwiatopylne o różnych kształtach liści i kwiatostanów, zimozielone, płożące o pstrych liściach oraz wpisane do Czerwonej Księgi. Każda roślina jest podpisana – przy grządkach znajdziemy tabliczki z nazwami.
Przez tę część ogrodu prowadzi główna aleja, wytyczona w nawiązaniu do historycznego biegu Wilenki. Dziś kieruje ona ku centralnej fontannie, ale nie zawsze tak było: na przełomie XIX i XX wieku, w miejscu gdzie obecnie tryska woda, stał teatr plenerowy i to właśnie ku niemu ścieżka prowadziła odwiedzających.
Ogród Bernardyński po rekonstrukcji
Po wielu latach pracy znany park został zmodernizowany i odnowiony na podstawie materiałów ikonograficznych z ubiegłych wieków oraz pierwotnego projektu architekta Aleksandra Władysława Straussa. Modernizacja została sfinansowana z funduszy strukturalnych Unii Europejskiej (14 mln lt.) i funduszu Zarządu miasta Wilna (2 mln lt.).
W czasie wykopalisk archeolodzy odkryli fundamenty średniowiecznej dzielnicy, fragmenty muru obronnego miasta, a także kolekcję monet i kafli.
Obecny park zajmuje 9 ha powierzchni. W ramach modernizacji parku przeprowadzono remont alejek, urządzeń wodnych, założono kwietniki, nowe rabaty i grządki z ziołami leczniczymi insporowane tymi, które rosły u zakonników (ogółem zasadzono około 40 tys. roślin). Park wyposażono w nowe stylowe ławki, przywrócono autentyczną atmosferę XIX wieku.
W ramach projektu “Prezent dla Wilna” stworzono nową przestrzeń rekreacyjną w postaci 7 boisk idealnych do spotkań, rozrywek i relaksu. Każdy znajdzie coś dla siebie: korty tenisowe, alpinarium, rosarium, trzy place zabaw dla dzieci, place gry w szachy, kawiarnie, 4 fontanny (wśród nich śpiewająca) i staw.
Ogród Bernardyński jest czynny codziennie od godziny 7 do 22.
Na terytorium parku obowiązuje zakaz palenia.
