Klasycystyczna katedra wileńska (pełna nazwa – Bazylika archikatedralna św. Stanisława i św. Władysława), położona w historycznym centrum Wilna, pełni rolę najważniejszego kościoła Litwy. To kolebka państwowości litewskiej. Jej znaczenie wynika z wydarzeń, które się w niej rozgrywały na ptrzestrzeni wieków. Tu się odbywały: pogrzeby biskupów, członków rodziny królewskiej i magnatów oraz uroczystości państwowe.
Budowa katedry
Pod dzisiejszą katedrą znajdują się pozostałości kilku wcześniejszych. Niewiele wiadomo o pierwszej katedrze. Zdaniem niektórych historyków architektury, w tym N. Kitkauskasa, dzisiejsza stanęła w miejscu katedry Mendoga – murowanej budowli na planie kwadratu, z absydą – po przyjęciu przez niego chrztu w 1251 roku. Po tym, gdy władca porzucił wiarę chrześcijańską i powrócił do dawnych wierzeń, chrześcijańską świątynię zburzono, na jej miejscu wybudowano pogański ołtarz ofiarny.
Dalsze dzieje katedry wiążą się z chrztem Litwy. W 1386 roku w katedrze wawelskiej wraz z litewskimi książętami Jagiełło przyjął chrzest, a rok później chrystianizacją objęto bojarów i lud na Litwie. Bulla papieska Urbana VI z dnia 12 marca 1388 zapoczątkowała założenie biskupstwa wileńskiego (od XV w. w ramach archidiecezji gnieźnieńskiej), konsekracji dokonał biskup gnieznieński Bodzant. Pierwszym biskupem wileńskim wyznaczono franciszkanina Andrzeja z Jastrzębia.
W latach 1387-1388 z fundacji króla Władysława Jagiełły przy Zamku Dolnym wybudowano nową drewnianą katedrę z pięcioma kaplicami i nadano jej imię św. Stanisława.
W podziemiach świątyni zachowały się fragmenty najstarszego muru z XIII-XIV wieku oraz najstarszy w Litwie fresk ukazujący ukrzyżowanie Chrystusa ( XIV w.).
Na przestrzeni kolejnych stuleci katedrę wielokrotnie przebudowywano z inicjatywy i za fundusze wielkich książąt, biskupów wileńskich oraz litewskich rodów magnatskich. Po pożarze w 1419 roku Witold Wielki ufundował odbudowę świątyni w stylu gotyckim. W jej murach spoczęła jego żona Anna, zmarła rok wcześniej, a w 1430 roku – sam Witold.
Na początku XVII wieku katedra zyskała cechy barokowe. W latach 1623-1636, z fundacji Zygmunta III Wazy i Władysława IV, wzniesiono kaplicę św. Kazimierza -według projektu Mattea Castellego, ukończonego przez Constantina Tencallę. Wnętrze wyłożono czarnym i różowym marmurem, ozdobiono stiukowymi płaskorzeźbami i zwieńczono kopułą. W 1648 roku w kaplicy złożono serce króla Władysława IV Wazy.
Katedra od wieków pozostaje sceną najwżniejszych wydarzeń państwowych i kościelnych. Odbywały się w niej konsekracje biskupów, święcenia kapłańskie, a w 1529 roku — uroczysta proklamacja dziesięcioletniego Zygmunta Augusta wielkim księciem litewskim. W 1547 roku w świątyni potajemnie pobłogosławiono związek królewicza Zygmunta Augusta z Barbarą Radziwiłłówną. W 1927 roku koronowano tu obraz Matki Boskiej Ostrobramskiej, a w 1989 roku do kaplicy powróciły relikwie św. Kazimierza.
W 1922 roku świątynia otrzymała od papieża tytuł bazyliki mniejszej, a trzy lata później – wraz z utworzeniem metropolii wileńskiej – zyskała rangę archikatedry.
Czytaj więcej:
https://fb.watch/wrsBgIapll/
https://fb.watch/wrsHPBV9dM/
