Jedna już tylko jest kraina taka,
W której jest trochę szczęścia dla Polaka,
Kraj lat dziecinnych! On zawsze zostanie
Święty i czysty, jak pierwsze kochanie,
Nie zaburzony błędów przypomnieniem,
Nie podkopany nadziei złudzeniem,
Ani zmieniony wypadków strumieniem…
Pan Tadeusz – Epilog, A. Mickiewicz
Nie sposób wyobrazić sobie Litwy bez Morza Bałtyckiego i złocistego bursztynu – symboli tego niewielkiego kraju, który przypomina kropelkę bursztynu. Złocisty bursztyn (lit. gintaras), nazywany „litewskim złotem”, jest dla Litwinów nie tylko ozdobnym i leczniczym kamieniem powstałym z zastygłej miliony lat temu żywicy, lecz także ważnym elementem kultury i tożsamości narodowej.
To właśnie ze względu na bursztyn Litwa po raz pierwszy została wymieniona w źródłach pisanych przez Tacyta. Ku wybrzeżom Bałtyku wiodły szlaki bursztynowe ze starożytnego Rzymu. Od niepamiętnych czasów bursztyn ceniono jako klejnot wykorzystywany w biżuterii, obrazach oraz innych wyrobach. W kamieniu tym kryje się także wielka tajemnica przyrody – według wierzeń chroni przed chorobami, w tym rakiem, i łagodzi stres.
Bursztyn na Litwie jest obecny we wszystkim: w nazewach rodzajów piwa, hoteli, festiwali, a także jako obowiązkowa ozdoba wszystkich ludowych strojów kobiecych.
Bursztynowa Litwa kojarzy się z siecią znanych sklepów “Amber” w Wilnie (lit. Vilnius), “Amberline” w Kownie (lit. Kaunas), a przede wszystkim z Muzeum Bursztynu w Połądze (lit. Palanga), który przedstawia historię powstania jantaru, prezentuje bezcenny zbiór naturalnych form bursztynu, prezentuje bezcenny zbiór naturalnych form bursztynu oraz posiada największą na świecie kolekcję inkluzji.
Legenda litewska opowiada o królowej Bałtyku, Jurate (lit. Jūratė, jūra – morze), która mieszkała w bursztynowym pałacu na dnie Bałtyku. Rybak Kastitis (lit. Kąstytis) wyławiał jednak zbyt wiele ryb z morskich wód.
Zasłuchany w szum morza, Kastytis ujrzał w bursztynowych i złotych łuskach królową Juratę, która chciała go wciągnąć go pod wodę. Dziewczyna jednak zakochała się w rybaku i spędzali razem wiele czasu. Zazdrosny bóg ognia i błyskawic, Perkun (lit. Perkūnas), zniszczył morski pałac, zabił Juratę, a Kastitisa (lit. Kąstytis) przykuł do podmorskiej skały.
Według legendy bursztyn wyrzucany na brzeg przez fale powstaje z łez bogini lub ze szczątków zniszczonego pałacu. Od wieków ludzie szukają go i wyławiają się z fal Morza Bałtyckiego.
Litwa słynie z ludowego rękodzieła, a snycerstwo (lit. drožyba) od dawna zajmuje w kraju wyjątkowe miejsce wśród rzemiosł artystycznych. Podczas kiermaszów i jarmarków można spotkać najbardziej wyrafinowane ozdoby, ukazujące kunszt snycerski twórców – od wieszaków na ręczniki, malowanych drewnianych kufrów, figurek świętych po wyroby codziennego użytku zdobione mistrzowskimi drzeworytami.
W Litwie zachował się także zwyczaj wznoszenia krzyży i tabliczek przydrożnych oraz wykonywania rzeźb do tabliczek z wizerunkami Jezusa Chrystusa i Matki Boskiej. Technika rzeźbienia krzyży w drewnie w 2001 roku została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
W litewskiej Auksztocie, Dzukiji i Żmudzi istnieje kilka żywych wsi etnograficznych, w których wciąż kultywuje się dawne rzemiosła ludowe, praktykowane od średniowiecza. Do dziś w kraju Giedymina popularne jest plecionkarstwo, które przeżywa renesans nie tylko w galeriach sztuki. Współcześnie litewscy plecionkarze z wikliny i słomy tworzą różnorodne kosze, tace, dzbanki, kwietniki, pojemniki na bieliznę, a także barwione i malowane miseczki i meble.
Rozpoznawalnym symbolem Litwy jest ceramika, szczególnie czarna. Stolicą ceramiki litewskiej są Kurszany (lit. Kuršenai). Miejscowe wyroby ceramiczne powstają różnymi metodami, a pokazy toczenia na kole garncarskim można zobaczyć niemal we wszystkich większych kiermaszach i jarmarkach.
Znany od czterech tysięcy lat len jest symbolem liteskiej kultury. Wzmianki o nim spotykamy w najstarszych ludowych pieśniach i legendach. Jako włókno o szerokim zastosowaniu jest ściśle związany z tradycją kraju. Niemal każda litewska gospodyni posiadała warsztat tkacki, przy którym pracowała zimą. Wciąż w wielu domach spotkać można serwety, ręczniki, popularne tkaniny w kraty z lnu, pościel i inne wyroby dekoracyjne. Z lnu szyje się również tradycyjne litewskie stroje ludowe.
W Birżach (lit. Biržai) znajduje się największa w krajach bałtyckich fabryka produkcji lnu “Linas”. Co roku w różnych regionach Litwy są organizowane Święta Lnu i Dni Lnu. Do dziś wśród popularnych litewskich imion spotykamy Linas (lit. linas – len) i Lina.
Obecnie len i ekologiczne wyroby z niego przeżywają prawdziwy renesans na całym świecie, a najlepsi litewscy projektanci tworzą z niego modne kolekcje odzieżowe.
Jednym z symboli Litwy są także drewniaki (lit. klumpės), które powszechnie noszono do XX wieku. Stanowią część litewskiego stroju ludowego i są popularnym upominkiem, dostępnym niemal na każdym straganie z pamiątkami.
Wynikiem bogatej tradycji historycznej Litwy są liczne zabytki architektury murowanej: około 900 kościołów, klasztorów i zespołów sakralnych, ponad 600 pałaców magnackich i dworów, a także 30 miast i osad z ponad 750 – letnią historią, w których zachowały się starówki. W kraju znajduje się 10 zamków z różnych okresów oraz około 1000 wzgórz zamkowych, tzw. grodzisk zamkowych (lit. piliakalniai).
Litwini oddziedziczyli po swoich przodkach bogate dziedzictwo kultury niematerialnej, przekazywane z pokolenia na pokolenie. Obejmuje ono starodawne pieśni (litewskie dajny), archaiczne wielogłosowe utwory wokalne zwane sutartinės (od litewskiego słowa sutarti – oznaczającego „poszukiwanie porozumienia”), pieśni pogrzebowe (lit. rudos), a także liczne legendy, tańce oraz tradycję organizowania dorocznych kiermaszy i jarmarków, spośród których najsłynniejszy jest Kaziuk Wileński.
Ważnym elementem obrzędów są również rytuały związane ze świętami Bałtów, takie jak obrzędy ognia, wody i ziół podczas święta Rosy w Noc Świętojańską. Do tradycji należy także radosne świętowanie Zapustów (lit. Uzgavėnės), pełne barwnych zwyczajów i zabaw.
Bałtowie od wieków otaczali przyrodę czcią i szacunkiem. Nieskażone, malownicze krajobrazy Litwy przyciągają turystów z całego świata niczym magnes.
W najpiękniejszych zakątkach kraju utworzono parki narodowe – Auksztocki, Żmudzki, Dzukijski – oraz uzdrowiska. Druskieniki (lit. Druskininkai, od słowa druska – sól) słyną z wielowiekowych tradycji leczniczych, natomiast Birsztany (lit. Birštonas) znane są ze źródeł miniralnych, picia wód mineralnych oraz terapeutycznego błota.
W Trockim Narodowym Parku znajduje się największy w Europie Środkowo-Wschodniej zamek na wyspie.
Historia Litwy jest spleciona z Mierzeją Kurońską (lit. Kuršių nerija), z jej ruchomymi wydmami, która została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
Do innych pereł dziedzictwa UNESCO należą krzyże litewskie – tradycja rzeźbienia krzyży jako unikalna gałąź sztuki ludowej, obchodzone co cztery lata święto pieśni i tańca, będące wyrazem tradycji krajów bałtyckich, świadek dawnej cywilizacji – Kiernów, ilustrujący wymarłą tradycję kulturalną i cywilizacjną oraz starówka wileńska, będąca przykładem historycznego kształtowania się miasta.
Litwa jest krajem teatru, który zdobywa coraz większe uznanie w Europie. Światową sławą cieszą się litewscy reżyserzy teatralni. Wśród nich Eimuntas Nekrošius – twórca Wileńskiego Teatru Małego, (lit. Vilniaus mažasis teatras), znany m.in z inscenizacji „Hamleta”, ”Fausta”, ”Makbeta”; Oskaras Koršunovas, założyciel studia teatralnego “Meno Fortas”, który w 2001 roku otrzymał nagrodę Unii Teatrów Europejskich za “Tworzenie nowej rzeczywistości teatralnej”; oraz Rimas Tuminas.
26 km na północ od Wilna znajduje się geograficzne centrum Europy, zwane geometrycznym środkiem kontynentu. W tym miejscu mieści Park Europy – ekspozycja pod gołyym niebem, prezentująca 90 dzieł sztuki.
Litwa była i jest krainą miodem płynącą. Litewskie miody pitne powróciły do łask na początku XX wieku. Jeden z nich “Suktinis”, ozawdzięcza nazwę popularnemu tańcu litewskiemu (lit. suktinis – kręcony). Jest to historyczny napój litewski, zachwycający aromatami kwiatu goździka, dębowych żołędzi, kopru, mięty oraz soku z jagód i jałowca o mocy 50%.
Inny miód pitny “Žalgiris’’ (Grunwald) wytwarzany jest z 11 ziół i owoców o mocy 50%.
Narodową dumą jest także wytwarzanie alkoholi mocnych. Receptura najbardziej tajemniczej nalewki “Trzy Dziewiątki” (lit. Trejos Devynerios) zachowała się z czasów Witolda. Składa się z 9 korzeni, 9 ziół oraz 9 liści kwiatów i owoców.
Na uwagę zasługuje również napój alkoholowy “Starka”, który otrzymał tutuł Litewskiego Produktu Roku w 1999 roku.
Największy litewski artystyczny zespół pieśni i tańca “Lietuva” działa od 1940 roku. Stuosobowa grupa artystów odwołuje się do tradycji narodowych tańców i piosenek litewskich. Zadaniem powołanego w 1940 roku zespołu jest troska o tradycyjny litewski repertuar ludowy i jest synonimem patriotyzmu i ojczyzny.
Taniec „Sukutis” zespołu pieśni i tańca „Lietuva”
Zespół „Lietuva” zdobył światową sławę dając tysiące koncertów w Litwie i za granicą, zgromadził kolekcję litewskich ludowych strojów regionalnych i stał się synonimem patriotyzmu pełniąc funkcję Ambasadora Litewskiej Kultury na świecie.
Litwini słyną z zamiłowania do koszykówki, która jest dla nich jest czymś więcej niż sportem – żyje nią cały kraj. Reprezentacja Litwy prezentuje koszykówkę na najwyższym poziomie. a wielu słynnych koszykarzy i trenerów ma swoje imiona uwiecznione na Pomniku Koszykówki przy głównej hali sportowej w Wilnie.
Ostatnia aktualizacja : 20 marca 2026
