Historia Ostrej Bramy
Ostra Brama (lit. Aušros Vartai) jest najcenniejszym skarbem Wilna z jej słynącym z cudów i łask obrazem Matki Miłosierdzia. To właśnie on od stuleci w szczególny sposób przyciąga turystów i pielgrzymów z całego świata.
Dzieje bramy wiążą się ściśle z rozbudową fortyfikacji Wilna na początku XVI wieku. Spośród dziesięciu dawnych bram miejskich jest jedyną, która zachowała się do dziś.
Pierwsza wzmianka pochodzi z roku 1514, nosiła wtedy nazwę “Miednicka”. Nazwa “Ostra Brama” (łac. Porta Acialis), wywodząca się od dzielnicy Ostry Koniec, pojawiła się w roku 1594 roku.
Zdaniem prof. Marii Kałamajskiej-Saeed pierwszy obraz od strony miasta, był umieszczony we wnęce wieży bramnej. Pod wpływem warunków atmosferycznych uległ zniszczeniu. Początkowe dzieje kolejnego, znanego na całym świecie obrazu Matki Boskiej Ostrobramskiej, nie są znane i nie mają swej pisanej historii.
Więcej o obrazie czytaj:
Obraz Matki Bożej Ostrobramskiej
Wizerunek Madonny Ostrobramskiej jest najbardziej wymownym symbolem chrześcijaństwa na Litwie i najcenniejszym zabytkiem malarstwa ściennego znajdującego się na stałe w Wilnie.
Od połowy XVII wieku obraz zasłynął z cudów. Wierni pielgrzymowali do Niego z prośbami o uzdrowienie i łaski Boże, a w podzięce ofiarowali kruszec i ozdoby, a także wota dziękczynne w kształcie cudownie uzdrowionych części ciała, tabliczek dziękczynnych i in.
Pierwotnie obraz nie był osłonięty żadną metalową szatą. Z czasem pokryto go srebrną, ręcznie zrobioną sukienką, składającą się z kilkunastu blach z kutymi motywami kwiatowymi. Sukienka zakryła niemal cały wizerunek, pozostawiając widoczne jedynie twarz i dłonie Maryi. Obrazowi przypisywano cudowną moc gaszenia pożarów – przetrwał bowiem bez uszczerbku niejeden pożar kaplicy i kościoła.
W latach 1712-1720 drewniana kaplica została zastąpiona murowaną. W końcu XVIII wieku dobudowano galerię z wewnętrznymi schodami, umożliwiającą wiernym dostęp do kaplicy. Kolejna gruntowna restauracja miała miejsce w latach 1829-1830, kiedy kaplica zyskała cechy późnego klasycyzmu. Obraz Matki Bożej Ostrobramskiej zdobią dwie korony.
2 lipca 1927 r. obraz Panny Świętej uroczyście koronowano na placu Katedralnym w obecności Józefa Piłsudskiego, Ignacego Mościckiego oraz przedstawicieli władz kościelnych Litwy i Polski.
W 1993 r. kaplicę odwiedził papież Jan Paweł II. Razem z wiernymi odmawiał tu różaniec i ofiarował “Papieską Złotą Różę” oraz “białą czapkę papieską”, bo poprzednia czerwona – “biskupia” była przesłana wcześniej.
Ścianę kaplicy Ostrobramskiej zdobi ponad 14 tys. wotów dziękczynnych ze złota i srebra, przypominających serduszka, figurki modlących się ludzi, ich oczy, ręce i nogi. Liczba wotów ciągle się zwiększała. Nie mieszczące się wota oraz dary symboliczne zostały przeniesione do Skarbca Ostrobramskiego, który czasem jest otwierany na prośbę zwiedzających.
U dołu obrazu , tuż pod dłońmi Maryi, umieszczone cenne wotum w kształcie księżyca. Widnieje na nim wyryta prośba dziękczynna skierowana do Matki Miłosierdzia o dalszą łaskę i opiekę. Wotum to stało się tak nierozerwalnie kojarzone z wizerunkiem, że na licznych reprodukcjach, kartkach pocztowych i pamiątkach bywa mylnie traktowane jako część obrazu.
Dzisiejsza kaplica swój wygląd zawdzięcza pracom restauracyjnym przeprowadzonym w 1829 roku w stylu klasycystycznym.
Na początku 2010 roku podjęto prace remontowe, które szybko wzbudziły kontrowersje. W ich trakcie zdemontowano zabytkowe drewniane drzwi, a na oryginalne płytki ceramiczne płytki z 1932 roku położono nową posadzkę, czym je uszkodzono. Wymieniono również historyczne poręcze na nowoczesne, a ponadstuletnie schody, po których wierni tradycyjnie wchodzili na kolanach, zastąpiono stopniami z imitacji granitu.
Ostrobramska Pani znalazła miejsce w sercu wielu Polaków. Tu się modlili Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki i inni sławni Wilnianie. Zachwyt miejscem niejednokrotnie znajduje swoje odzwierciedlenie w ich twórczości. To Matka Boża Ostrobramska była największym wspomnieniem dzieciństwa Mickiewicza, to od Niej otrzymał on “cudowne uzdrowienie”, o którym wspomina w swojej epopei:
““Panno święta, co Jasnej bronisz Częstochowy
I w Ostrej świecisz Bramie! Ty, co gród zamkowy
Nowogródzki ochraniasz z jego wiernym ludem!
Jak mnie dziecko do zdrowia powróciłaś cudem,
(Gdy od płaczącej matki pod Twoją opiekę
Ofiarowany, martwą podniosłem powiekę
I zaraz mogłem pieszo do Twych świątyń progu
Iść za wrócone życie podziękować Bogu) (…)””
A. Mickiewicz “Pan Tadeusz”
