Wilno - Kościół św. Piotra i Pawła.

Kościół św. Piotra i Pawła. Widok z Wieży Giedymina.

Kościół św. Piotra i Pawła (lit. Šv. Petro ir Pauliaus bažnyčia) jest najcenniejszą perłą w koronie barokowych zabytków Wilna. Pierwszy kościół został wzniesiony na miejscu pogańskiej świątyni bogini miłości Mildy dzięki wsparciu ówczesnego działacza wojskowego i krzewiciela chrześcijaństwa w pogańskiej Litwie Piotra Gosztowta (lit. Petras Goštautas).

Kościół św. Piotra i Pawła na Antokolu

Antokol, 1825r.
©Józef Peszka

Fundatorem obecnego kościoła św. Piotra i Pawła w Wilnie był mecenas sztuki, magnat oraz litewski hetman polny Michał Kazimierz Pac.

Stare podanie głosi, że pewnego razu hetman Pac, wyszedłszy ze swego pałacu, wstąpił do prawie zrujnowanego kościółka. Wśród kupy gruzów ujrzał krucyfiks z figurą Chrystusa, którego ręce i nogi były połamane, a twarz miała smutny wyraz. Widok ten zrobił na hetmanie ogromne wrażenie. Podniósł z ziemi krucyfiks i zabrał go do swego pałacu. Cztery razy widział sen, w którym widziany w kościółku Jezus obiecywał, że za okazaną Mu litość Bóg pomoże stłumić bunt wojska litewskiego. Pod wpływem tych snów Pac rozpoczął budowę kościoła.

Kościół na Antokolu, oddalony od ówczesnego miasta, otoczono ze względów bezpieczeństwa murem. Miał zaćmić wszystkie dotychczasowe fundacje wielmożów litewskich i zachwycić wiernych. Drewnianą makietę przyszłego kościoła przywiózł z Krakowa do Wilna architekt Jan Zaor. Kamień węgielny założono 29 czerwca 1668 roku.

Kościół św. Piotra i Pawła

Element wnętrza ©Wojsyl (CC BY-SA 3.0)

O unikatowości tej świątyni decyduje wystrój jej wnętrza pracy włoskich i lokalnych mistrzów.
Stiuki figuralne współtworzyli Frediani Giambattista, Giovanni Pietro Perti, zaś Giovanni Maria Galli – stronę ornamentalną. Ściany i sklepienia barokowego zabytku są bogato zdobione stiukami, ornamentami i rzeźbami. Na wspaniałą dekorację świątyni składa się około 2 tysięcy figur, kompozycji ornamentalnych o tematyce historycznej, biblijnej, mitologicznej oraz freski z drugiej połowy XVII wieku. Gra światła i cienia sprawia, że dekoracja żyje i jest niejako w ruchu. Nazywana potocznie “wileńskim cackiem” świątynia mimo bogactwa wystroju jest tworem dyskretnym i z umiarem.

Jerzy Remer w książce “Wilno” napisał:
”Ręce artystów zniosły tutaj całe bogactwo ziemi: faunę i florę (…). Dziwny, prawdziwy ogrojec sztuk…”

Kościoł św. Piotra i Pawła wnętrze

Łódź Piotrowa ©Kontis Šatūnas

Uwagę przykuwa ambona w kształcie łodzi Piotrowej (wykonana na początku XIX w.) oraz wiszący pod kopułą oryginalny kryształowy żyrandol w kształcie łodzi żaglowej (wykonany w 1905 roku z brązu przez mistrzów łotewskiej Lipawy). Dziwi natomiast skromny ołtarz główny, a w zasadzie jego brak – jego miejsce zastępuje obraz Franciszka Smuglewicza “Pożegnanie św. Piotra z Pawłem” i ustawione przed nim cztery figury proroków (autorstwa profesora uniwersytetu wileńskiego Kazimierza Jelskiego).

Ołtarz wykonany dla tego kościoła trafił do innej świątyni w Boćkach na Podlasiu. W prezbiterium kościoła umieszczono popiersie Michała Kazimierza Paca z wieńcem laurowym na głowie.

Kościół św. Piotra i Pawła

Fasada kocióła ©Wojsyl

Kościół św. Piotra i Pawła w Wilnie jest trójnawową bazyliką z transeptem. Nawy boczne zajmuje ciąg kaplic. Po lewej stronie – kaplice królowych, św. Augustyna i Matki Bożej Łaskawej, a po prawej – kaplica Rycerzy, św. Urszuli i Pana Jezusa. Niezwykłą pamiątką jest wielki bęben litewski (litaur) przywieziony przez hetmana Paca z wyprawy.

Zgodnie z testamentem, Kazimierz Pac został pochowany pod progiem (schodami wejściowymi) kościoła, o czym mówi płyta nagrobna z napisem w języku łacińskim: ”Tu leży grzesznik”.

W czasach sowieckich kościół pełnił rolę Katedry Wileńskiej i był głównym kościołem stolicy Litwy do 1991 roku. Na główny ołtarz przywieziono wtedy sarkofag z relikwiami św. Kazimierza, który znajdował sie tu do roku 1991.

Przepiękna, tzw. “biała” barokowa świątynia św. Piotra i Pawła jest jednym z głównych akcentów Wilna i punktem obowiązkowym na mapie każdego turysty. Często jednak, gdyż nie znajduje się w pobliżu innych obiektów turystycznych, jest przez nich pomijana.