Pomnik Trzech Krzyży na Górze Trzykrzyskiej (lit. Trijų kryžių kalnas), jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Wilna.
Historia Pomnika Trzech Krzyży
Owiane legendą miejsce wiąże się z trzema hipotezami dotyczącymi pochodzenia krzyży. Według pierwszej, wywodzącej się z wileńskiego podania, krzyże miały upamiętniać franciszkanów zamordowanych tu za czasów Olgierda – według różnych wersji siedmiu lub czternastu. Część z nich zrzucono do pobliskiej Wilenki (Wilejki), pozostałych zaś ukrzyżowano na szczycie góry.
Druga hipoteza głosi, że krzyże wzniesiono po przyjęciu chrztu przez Litwę, aby wyruszający na Wilno Krzyżacy mogli z daleka widzieć chrześcijańskie symbole.
Według ostatniej teorii krzyże ustawiono w podzięce za ustanie zarazy.
Źródła historyczne potwierdzają, że krzyże wzniesiono po przyjęciu chrztu przez Litwę, aby nadciągający na Wilno Krzyżacy widzieli z daleka chrześcijańskie symbole – dowód, że kraj już jest ochrzczony, co odbierało im pretekst do najazdów pod hasłem nawracania pogan.
Trzecia, najpóźniejsza wersja mówi, że krzyże postawiono jako wotum dziękczynne za ustanie zarazy.
Po wybuchu I wojny światowej do Wilna wkroczyły wojska niemieckie. Nowe władze okupacyjne zezwoliły społeczności miejskiej na wzniesienie pomnika w miejscu dawnych, drewnianych krzyży. Pracę zlecono działającemu w Wilnie architektoowi i rzeźbiarzowi Antoniemu Wiwulskiemu, który musiał działać szybko, obawiając się, że Niemcy cofną zgodę. Dzieło sfinansowano ze składek mieszkańców. W 1916 roku, zaledwie dwa miesiące od rozpoczęcia prac, na szczycie góry stanął Pomnik Trzech Krzyży z żelbetu, który górował nad Wilnem i przetrwał nawet drugą wojnę światową.
30 maja 1950 roku, na polecenie władz sowieckich, po wielu latach istnienia, pomnik został potajemnie, pod osłoną nocy wysadzony w powietrze, stanowił bowiem ważny akcent nie tylko religijny, lecz także poiski i niepodległościowy w panoramie miasta.
W 1989 roku, na fali przebudzenia narodowego, władze miasta zdecydowały odbudowanie pomnika. Nowy monumentl Trzech Krzyży, wzorowany na dziele Antoniego Wiwulskiego, wzniesiono według projektu rzeźbiarza Henrikasa Šilgalisa. Krzyże są nieco wyższe (ok. 14,5 m) i jaśniejsze od pierwotnych, a budowano je ręcznie, ponieważ obowiązywał zakaz wjazdu ciężkiego sprzętu na wzgórze.
Fragmenty oryginalnego pomnika Wiwulskiego – porośnięte mchem – złożono u stóp nowych krzyży jako materialny ślad epoki sowieckiej walki z religią.
Dzielnica: Stare Miasto
Pierwsze pisemne wzmianki o krzyżach: między 1613 a 1636 r.
Rok budowy obecnych krzyży: 1989
Wysokość obecnych krzyży: ok. 14,5 m
