Ratusz był jedną z najważniejszych budowli świeckich wileńskiego Starego Miasta. Gmach stanowi symbol dawnej świetności grodu, a jego obecny kształt jest wynikiem wielowiekowych przekształceń architektonicznych. Wilno otrzymało prawo magdeburskie w 1387 roku na mocy przywileju Władysława Jagiełły.
Średniowieczne początki
Historia ratusza, wznoszącego się na placu u zbiegu ulic Wielkiej, Niemieckiej, Rudnickiej i Ostrobramskiej, sięga średniowiecza. Dokładna data powstania pierwszej budowli nie jest znana, a najstarsza wzmianka o ratuszu, niegdyś magistratu, pochodzi z 1432 roku. Był to gmach gotycki, którego piwnice zostały się do dziś. Jego fasada zwrócona była ku ulicom Rudnickiej i Końskiej, a do wnętrza prowadziło kilka wejść. W XVIII wieku kompleks składałał się już z kilku połączonych budynków.
Ośrodek władzy, sądu i handlu
Ratusz pełnił jednocześnie funkcje administracyjne, sądowe i handlowe i będąc symbolem samorządności i znaczenia miasta. W jego odrębie mieściły się siedziba władz miejskich z salą posiedzeń rady, izba sądowa, izba tortur, zbrojownia, skarbiec oraz archiwum, w którym przechowywano miejskie pieczęcie i dokumenty. To tu zapadały kluczowe dla Wilna decyzje. Miasto miało prawo mierzenia i ważenia towarów sprzedawanych na rynku: waga miejska stanowiła źródło stałych dochodów, a w gmachu strzeżono wzorców miar i wag. Działała tu także woskobojnia, natomiast w rozległych podziemiach mieściły się więzienie, areszt i magazyny zboża.
Plac Ratuszowy
Dawny rynek, dziś Plac Ratuszowy, ukształtował się u zbiegu ważnych dróg handlowych, wokół których rozrastało się miasto. Przez wieki był miejscem targów, a także zgromadzeń, uroczystości i publicznych widowisk. Przed ratuszem stał pręgierz, przy któtym wymierzano kary hańbiące, a który był zarazem symbolem miejskiej władzy sądowej. Stała tu również szubienica. Rynek otaczający ratusz był głównym węzłem komunikacyjnym dawnego Wilna.
Co roku na początku marca odbywa się tu kiermasz Kaziuków, a w okresie Bożego Narodzenia staje miejska choinka.
Przebudowa Wawrzyńca Gucewicza
Ratusz był rozbudowywany i przekształcany etapami. W dobie baroku zdobiła go wieża zegarowa z dzwonem. Gruntownej przebudowy w duchu dojrzałego klasycyzmu francuskiego dokonano w końcu XVIII wieku według projektu Wawrzyńca Gucewicza. Wówczas budowla zyskała obecny, reprezentacyjny wygląd. Niespełna trzydziestoletni architekt zrezygnował ze zbędnej dekoracji i nadał gmachowi monumentalny charakter: główne wejście umieścił od strony północnej i poprzedził je portykiem z sześcioma kolumnami doryckimi zwieńczonym trójkątnym tympanonem.
Scena Moniuszki
W XIX wieku, gdy gmach utracił funkcje administracyjne, mieścił się w nim Teatr Miejski, z którym związany był Stanisław Moniuszko. To właśnie w Wilnie kompozytor zaprezentował swoją “Halkę„: w 1848 roku odbyło się jej koncertowe prawykonanie, a w 1854 roku, na scenie teatru w ratuszu, premiera sceniczna. Cztery lata później opera, w poszerzonej wersji, triumfowała w Teatrze Wielkim w Warszawie.
Ratusz dzisiaj
Obecnie ratusz odzyskał rangę reprezentacyjnej siedziby miasta. Choć władze samorządowe Wilna urzędują dziś w innym budynku, to właśnie tu przyjmuje się oficjalne delegacje, wręcza sę wyróżnienia miejskie i organizuje uroczystości o znaczeniu państwowym. Sale ratusza goszczą także koncerty, wystawy i konferencje.
Ostatnia akrualizacja: 2 listopada, 2027
