Historia kościoła
Budowę kościoła świętego Michała Archanioła w Wilnie, jednej z najstarszych świątyń miasta, rozpoczętą w 1594 roku z fundacji wielkiego hetmana litewskiego i wojewody wileńskiego Lwa Sapiehy. Kanclerz wielki litewski wyznaczył teren pod budowę murowanego kościoła i klasztoru, a następnie przekazał bernardynkom (klaryskom) swój pałac.
Kościół uroczyście otwarto w 1625 roku. Trzydzieści lat później, w czasie działań wojennych w 1655 roku, świątynia ucierpiała wskutek najazdu wojsk kozackich – została rozrabowana i spalona. Po zakończeniu walk, w roku 1661, Paweł Sapieha ufundował odbudowę kościoła i klasztoru.
W 1703 roku do kościoła dobudowano galerię ozdobioną doryckimi kolumnami. Powstała również barokowa fasada oraz dwie boczne wieże, które nadały świątyni nowy charakter. Od tego czasu ogólny wygląd kościoła pozostał niemal niezmieniony.
W 1715 roku wzniesiono wolnostojącą, barokową dzwonnicę. w 1864 roku, podczas wytyczania ulicy św. Anny (lit. Šv. Onos g.), rozebrano wysoki mur otaczający kościół oraz efektowny krużganek.
Po kasacie zakonu kościół został zamknięty. Dopiero w 1905 roku, dzięki staraniom rodziny Sapiehów, władze carskie wyraziły zgodę na jego renowację i przebudowę z przeznaczeniem na rodzinne mauzoleum.
W 1934 roku w kościele umieszczono pierwszy obraz Miłosierdzia Bożego autorstwa Eugeniusza Kazimierowskiego.
W 1948 roku świątynię ponownie zamknięto.
Od 1972 roku w jej wnętrzach mieściło się Muzeum Architektury.
Od 2009 roku w jej wnętrzach mieści się Muzeum Sztuki Sakralnej.
Klasztor bernardynek
Początkowo w klasztorze bernardynek przy kościele św. Michała Archanioła zamieszkały 24 siostry zakonne, które żyły zgodnie z regułą klauzury. Zajmowały się rzemiosłem, prowadziły niewielki browar, opiekowały się ubogimi dziewczętami oraz zarządzały pensjonatem. W 1864 roku klasztor został zlikwidowany.
Kościół św. Michała Archanioła
Jednonawowy kościół wzniesiono na planie prostokąta o wymiarach 30 m długości i 13,5 m szerokości.
Świątynia łączy elementy dwóch stylów architektonicznych: gotyku i renesansu.
O gotyckim charakterze budowli świadczą gotyckie elementy konstrukcyjne, takie jak wąskie okna, masywne skarpy zewnętrzne oraz stromy dach kryty dachówką.
Wpływy renesansu widoczne są przede wszystkim w wystroju wnętrza oraz dekoracji trójkondygnacyjnej fasady. Między oknami pierwszej kondygnacji znajdują się dekoracyjne motywy kwiatów ruty. Na drugiej kondygnacji zastosowano tzw. blendy gotyckie, czyli płytkie wnęki w murze pełniące funkcję dekoracyjną. Fasadę zamykają dwie barokowe wieżyczki z lekkimi hełmami.
Marmurowe ołtarze zdobią liczne rzeźby. Główny ołtarz z XVII wieku wykonano z barwnego marmuru i alabastru, natomiast trzy boczne z XVIII wieku, utrzymane w stylistyce rokoka, wykonano z białego marmuru i ozdobiono złoceniami.
W kościele znajduje się nagrobek Lwa Sapiehy oraz jego dwóch żon. W krypcie pod prezbiterium spoczywają szczątki fundatora. Świątynia jest jedynym kościółem-mauzoleum na Litwie. Wolnostojącą dzwonnicę wzniesiono w XVIII wieku w stylu barokowym.
Juliusz Kłos pisał:
“…Spokojna harmonia i dyskretna subtelność wielkiej duchowo prostoty, operująca dużymi spokojnymi płaszczyznami i ustalonymi kanonami szczegółów. Jest to jakby łagodna, przyciszonym głosem rzucona piosenka w porównaniu z huczną fanfarą całej orkiestry, jaką zalewa nas barok.”
Muzeum Dziedzictwa Kościelnego
Położony w sercu Starówki kościół stanowi prawdziwą skarbnicę kultury. W jego wnętrzach mieści się Muzeum Dziedzictwa Kościelnego.
Prezentowane są tu zabytki gromadzone na Litwie przez sześć stuleci, w tym najstarsze w kraju tkaniny liturgiczne, arcydzieła złotnictwa litewskiego, cenne obrazy i rzeźby oraz inne świadectwa chrześcijańskiej pobożności. W muzeum przechowywana jest również część skarbca wileńskiej archikatedry.
Godziny pracy muzeum: wtorek – sobota 11.00–18.00
Muzeum nieczynne: w niedziele, poniedziałki i święta państwowe
Wstęp: 10 euro
Adres: Šv. Mykolo g. 9, Wilno
Kontakt: +370 5 269 78 03
Strona internetowa: bpmuziejus.lt
