Antokol (lit. Antakalnis) to jedna z najstarszych dzielnic Wilna. Powstał w XV wieku pomiędzy wzgórzami Sapieżynek a brzegiem Wilii i obejmował w przeszłości rozległe tereny dzisiejszego Parku Górnego (lit. Kalnų parkas), dwór Słuszków, obszat otaczający pałac Paców oraz posiadłości rodu Sapiehów. Już od najdawniejszych czasów miejsce to cieszyło się szczególnym uznaniem elit – jego urokowi ulegali Jagiellonowie, którzy założyli tu myśliwski dworek Wierszupie, chętnie odwiedzany później także przez Wazów. Również litewska arystokracja oraz wileńscy kanonicy wznosili tu już wówczas swoje podmiejskie rezydencje, dostrzegając wyjątkowy charakter okolicy. (por. A.S.Czyż „Pałace Wilna XVII-XVIII wieku„, Warszawa 2021, s.45).
Antokol słynął z licznych dworów i wspaniałych pałaców i pozostawał dostępny tylko dla wybranych.
W książce Jerzego Surwiły “Pamiętam Antokol. Przechadzki po Wilnie” czytamy:
”… Antokol otrzymał nazwę “Quies heroum”- miejsce spoczynku bohaterów. Położony na wschodniej stronie Wilna, był znany niegdyś z dworków szlacheckich, pałaców magnackich, kościołów oraz klasztorów, fundowanych przez rywalizujących ze sobą Sapiehów i Paców […] Budowano tu domy letniskowe, wille.”
Dzielnica nie utraciła swego znaczenia także w czasach współczesnych, pozostając jedną z najbardziej prestiżowych i atrakcyjnych części Wilna. Od dawna przebiegał przez Antokol ważny trakt zamiejski prowadzący ku Święcianom, Brasławiu i Dyneburgowi. Drogą tą wielokrotnie ciągnęlī wojska, zarówno w celu obrony granic, jak i podczas wypraw wojennych na ziemie państw sąsiednich. Tędy przemieszczały się rownież armie najeźdźców – między innymi oddziały kozackie Iwana Zołotarenki w połowie XVII wieku oraz wojska napoleońskie w 1812 roku.
W XVIII wieku wytyczono najstarszą z zachowanych do dziś ulic dzielnicy – ulicę Antokolską (lit. Antakalnio g.). Sercem Antokola pozostają dwie barokowe świątynie – kościół św. Piotra i Pawła oraz kościół Pana Jezusa Zbawiciela. Nad brzegiem Wilii (lit. Neris) zachowały się także reprezentacyjne rezydencje: Pałac Vileišisów (lit. Vileišių rūmai), obecnie siedziba Instytutu Literatury Litewskiej i Folkloru oraz Pałac Słuszków (lit. Sluškų rūmai), mieszczący dziś Litewską Akademię Muzyki i Teatru.
Dzielnice Wilna:
1.Verkiai (pol. Werki); 2.Antakalnis (pol. Antokol); 3.Pašilaičiai (pol. Poszyłajcie); 4.Fabijoniškės (pol. Fabijoniszki); 5.Pilaitė (pol. Zameczek); 6.Justiniškės (pol. Justiniszki); 7.Viršuliškės (pol. Wierszuliszki); 8.Šeškinė (pol. Szeszkinia); 9.Šnipiškės (pol. Śnipiszki); 10.Žirmūnai (pol. Żyrmuny); 11.Karoliniškės (pol. Karolinki); 12.Žvėrynas (pol. Zwierzyniec); 13.Grigiškės (pol. Grzegorzewo); 14.Lazdynai (pol. Leszczyniaki); 15.Vilkpėdė (pol. Wilcza Łapa); 16.Naujamiestis (pol. Nowe Miasto); 17.Senamiestis (pol. Stare Miasto); 18.Naujoji Vilnia (pol. Nowa Wilejka); 19.Paneriai (pol. Ponary); 20.Naujininkai (pol. Nowy Świat); 21.Rasos (pol. Rossa).
Na terenie dzielnicy mieści się miasteczko studenckie Saulėtekis, w którym studenci Uniwersytetu Wileńskiego oraz Wileńskiego Uniwersytetu Technicznego im. Giedymina (Vilnius Tech) znajdują rozbudowaną infrastrukturę kulturalną, sportową, rekreacyjną i usługową, a także liczne akademiki. Działa tu również park naukowo-technologiczny Dolina Świtu (lit. Saulėtekio slėnis), założony w 2003 roku, dziś ważne centrum współpracy nauki i biznesu.
Antokol wyróżnia się przyrodą. Najwyższym punktem są Wzgórza Sapieżyńskie (lit. Sapieginė), a aż 70% powierzchni dzielnicy zajmują tereny leśne oraz parki, co czyni ją jednym z obszarów o najczystszym powietrzu w Wilnie. Władze samorządowe konsekwentnie dbają o ochronę i rozwój przestrzeni rekreacyjnych. Położone w północnej części jeziora — Antaviliai, Baldis, Tapelis i Juodis — rzeka Wilia (lit. Neris) oraz miejskie plaże należą do najchętniej odwiedzanych miejsc wypoczynkowych mieszkańców stolicy.
Powierzchnia: 74 km2
Liczba mieszańców: 40 tys. (2001 r.)
Kontakt: Starostwo Ankotolskie
