27 października 1430 roku w zamku w Trokach zmarł wielki książę litewski Witold – jedna z największych postaci w historii państwa litewskiego.
Ostatnie lata jego życia upłynęły w oczekiwaniu na koronę królewską, która miała umocnić jego pozycję jako najwyższego suwerena w kraju. Był dwukrotnie żonaty, jednak nie doczekał się potomka, dlatego władzę musiał pozostawić Jagielle i jego dynastii.
Kulminacyjnym punktem planów koronacji Witolda był zjazd w Łucku (ówczesnej stolicy południowej części Wielkiego Księstwa Litewskiego), który rozpoczął się 6 stycznia 1429 roku i trwał 13 tygodni. To właśnie tam, podczas spotkania monarchów europejskich, publicznie przedstawiono pomysł jego koronacji.
Spór o koronację
Wielki książę litewski zorganizował zjazd wspólnie z Zygmuntem Luksemburczykiem, który – za zgodą króla Jagiełły – popierał koronację Witolda. Przyszły cesarz zaoferował mu koronę królewską w zamian za zrzeczenie się pretensji do korony praskiej, choć nie miał pełnego prawa do jej nadania.
Biskupi w średniowieczu pełnili rolę najważniejszych doradców monarchów. Biskup krakowski, Zbigmiew Oleśnicki, sprzeciwił się pomysłowi koronacji Witolda, powołując się na wcześniej przyjęte zobowiązania i umowy podpisane przez litewskiego władcę, dotyczące szlachty i herbów. Jako pierwszy dostrzegł ukryty zamiar rozdzielenia Polski i Litwy, twierdząc, że koronacja podważyłaby unię litewsko-polską. Wraz z innymi przeciwnikami, w geście symbolicznym, opuścił Łuck w nocy.
Upadek planów koronacyjnych
Pomiędzy kuzynami wybuchł konflikt. Przeciwko koronacji opowiedziała się rownież rada, która zebrała 23 lutego. Rycerstwo polskie stanęło po stronie króla i papieża, sprzeciwiając się zarówno Zygmuntowi, jak i Witoldowi. Dopiero porozumienie w Jedlinie zakończyło ten spór.
Do Witolda wysłano trzy poselstwa, mające na celu odwieść go od koronacji. W każdym z nich uczestniczył Zbigniew Oleśnicki, co symbolizowało niezłomność polskiego sprzeciwu wobec koronacji. Papież zajął stanowisko po stronie Polski. W pewnym momencie rozważano również zgodę na koronację Witolda kosztem Jagiełły, jako kompromisowe rozwiązanie sporu.
Równolegle na granicy polskiej przechwycono pierwsze poselstwo, które wiozło projekt koronacji oraz instrukcje i dekrety koronacyjne od cesarza rzymskiego. Zygmunt Luksemberczyk wysłał je niebezpieczną drogą przez Polskę. Drugie, uroczyste poselstwo, wiozące koronę dla Witolda i jego żony, zostało skierowane do Norymbergi.
Trzy terminy przesłania korony minęły bez skutku (15 sierpnia, 8 września, 29 wrzśnia).
10 października kuzyni zawarli porozumienie. Witold zgodził się zwrócić do papieża z prośbą o koronę, a po swojej śmierci przekazać ją synowi Jagiełły, który miał pozostać królem.
16 października Jagiełło poinformował mistrza zakonu krzyżackiego o swoim poparciu dla koronacji Witolda, zaznaczając jednocześnie, że oczekuje na zgodę swojej rady. Tego samego dnia stan zdrowia Witolda gwałtownie się pogorszył po upadku z konia, co uniemożliwiło mu poruszanie się.
Następnego dnia Jagiełło odesłał do Polki przeciwników koronacji, Zbigniewa Oleśnickiego i Władysława Oporowskiego, aby mogli działać bez przeszkód.
Gdy Witold znalazł się na łożu śmierci, stało się jasne, że jego koronacja nie dojdzie do skutku. Kuzyni pogodzili się, a Witold w ostatnich dniach omawiał z Jagiełłą przyszłość Litwy. Ostatecznie przekazał władzę nad Litwą w ręce Jagiełły.
Sprawa zakończyła się wraz ze śmiercią Witolda.
Ostatnia aktualizacja: 21 marca 2026
