Góra Krzyży (lit. Kryžių kalnas), położona zaledwie dwanaście kilometrów na północ od Szawel (Šiauliai) na Litwie, to miejsce niezwykłe – prawdziwa przestrzeń obcowania z sacrum. Krzyż, który od wieków pozostaje symbolem wiary, nadziei i odkupienia, zyskuje tutaj szczególną wymowę. Z roku na rok krzyży przybywa, a wzgórze nabiera symbolicznej głębi. Nawet w czasach sowieckich represji ludzie nieprzerwanie pielgrzymowali na Górę Krzyży, strzegąc jej tradycji.
Miejscowa ludność twierdzi, że pierwsze krzyże stawiano tu w intencji zdrowia. Inne przekazy mówią, że pojawiły się one w 1831 roku, by upamiętnić poległych w powstaniu listopadowym. Litewski artysta i regionalista Vilius Puronas w broszurze „Kryžių kalnas” przytacza legendę, zgodnie z którą wznieli je wówczas krewni powstańców na niewielkim grodzisku Jurgajcie (lit. Jurgaičių piliakalnis).
Według przekazów w 1863 roku do niewielkiej kapliczki przyszli na modlitwę powstańcy. Kozacy, dowiedziawszy się o ich obecności, szczelnie zamknęli wejście, a następnie przez trzy dni zasypywali budowlę ziemią, grzebiąc ukrywających się wewnątrz. Z czasem kapliczka zapadła się, pozostawiając w gruncie zagłębienie. Miejsce nie utraciłao jednak swojej świętości – wierni nadal przychodzili tu, by modlić się i podtrzymywać tradycję pamięci.
Święte wzgórze wiary i pamięci – Góra Krzyży, Litwa
Po stłumieniu powstania styczniowego generał-gubernator wileński Michaił Murawjow kazał ogrodzić teren polisadą. W jesienno-zimowych mrozach, z głodu i wycieńczenia, zmarło tam wedle miejscowych przekazów około tysiąca uwięzionych; przeżyć miało jedynie jedenastu. Zwłoki wrzucono do wspólnej mogiły, zasypano ziemią i ubito, aby wyrównać teren. Mieszkańcy okolicznych wsi i pielgrzymi z sąsiednich parafii zaczęli stawiać tu krzyże ku ich pamięci – krzyże te carskie władze konsekwentnie niszczyły.
Po upadku powstania styczniowego władze carskie zakazały stawiania krzyży – niszczono je, karano stawiających. Ludzie jednak nie porzucili tradycji i przenieśli swoje znaki wiary w miejsce mniej narażone na nadzór – na Górę Krzyży. W ten sposób wzgórze stało się symbolem niezłomnej wiary, która potrafi pokonać każdą przeszkodę.
Mimo carskich zakazów, a później zawirowań i I wojny światowej, Góra Krzyży stopniowo się rozrastała i umacniała swój sakralny charakter. Prawdziwy rozkwit nastąpił w okresie międzywojennym: pielgrzymi wspinali się na wzgórze, by się modlić, odprawiano tu również msze święte.
W okresie okupacji sowieckiej stawianie krzyży na wzgórzu było surowo zabronione, a pielgrzymi byli ścigani i karani. Od 1961 roku Góra Krzyży zaczęła szczególnie drażnić władze radzieckie. Używano piły, siekiery – rozpoczął się proces, który dziś bywa nazywany “ateizmem buldożerowym” i który z różnym natężeniem trwał aż do połowy lat osiemdziesiątych. Wzgórze kilkakrotnie zrównano z ziemią, usuwając wszystkie stojące na nim krzyże; odcinano nawet prowadzące do niego drogi. Po każdym zniszczeniu krzyże pojawiały się jednak na nowo.
W 1961 roku rozpoczęło się systematyczne niszczenie wzgórza: drewniane krzyże palono, metalowe wywożono na złom, kamienne i betonowe rozbijano i wrzucano do strumienia Kulpė. W samym 1961 roku przepadło około pięciu tysięcy krzyży wraz z kapliczką, a do 1975 roku kolejnych około tysiąca dwustu. Teren patrolowały oddziały KGB i milicji. Pod koniec lat siedemdziesiątych władze rozważały najbardziej radykalny plan – zalanie wzgórza wodą. Dopiero w 1988 roku władze przestały karać tych, którzy stawiali krzyże na wzgórzu. Po odzyskaniu przez Litwę niepodległości w 1990 r., Góra Krzyży stała się również symbolem tych, którzy oddali życie za wiarę i wolność.
Wizyta papieża Jana Pawła II rozsławiła górę na cały świat
Najważniejszym wydarzeniem wdziejach Góry Krzyży była wizyta papieża Jana Pawła II 7 września 1993 roku – to ona rozslawiła wzgórze na cały świat. Ojciec Święty modlił się w kaplicy zbudowanej (Kaplica Papieska) u podnóża wzgórza, a na samej Górze Krzyży stanął wzniesiony z tej okazji krzyż. Jan Paweł II zwrócił się do zgromadzonych tłumnie wiernych słowami, które przeszły do historii:
„Dziękuję wam, Litwini, za tę Górę Krzyży”.
„Niech to Wzgórze Krzyży na końcu drugiego tysiąclecia po Chrystusie świadczy i głosi nowe, trzecie tysiąclecie, głosi Zbawienie i Odkupienie, czego nigdzie indziej nie znajdziemy, jak tylko w Krzyżu i Zmartwychwstaniu naszego Odkupiciela.”
W 1998 roku franciszkanie kupili teren przylegający do Góry Krzyży i 8 lipca 2000 r. otworzyli tam swój klasztor. To oni przywrócili na wzgórzu nabożeństwo Drogi Krzyżowej w nietypowej postaci: zamiast stałych stacji pielgrzymi wybierają sami czternaście spośród rozsianych wokół krzyży, zatrzymując się przy nich na modlitwę i śpiew.
Opracowała Aleksandra Jankowicz
Organizuję wycieczki dla pielgrzymów z przewodnikiem: Góra Krzyży, Szydłów, Cytowiany, Kowno oraz Wilno.
Jeśli chcesz poznać szczegóły — napisz do mnie:
aleksandra@poznajwilno.pl
Bibliografia:
1. Vilius Puronas, Kryžių kalnas: paslaptys, legendos, padavimai (Góra Krzyży: tajemnice, legendy, podania). Leidykla „Momentas”, Šiauliai 1991
2. Vilius Puronas, Kryžių kalno mįslės. Istorija, legendos, paslaptys (Zagadki Góry Krzyży. Historia, legendy, tajemnice). Šiaulių turizmo informacijos centras, Šiauliai 2012. Knyga
3. S. Smilingytė-Žeimienė, D. Vasiliūnienė (red.), Lietuvos sakralinė dailė, t. II: Šiaulių vyskupija, d. 2: Šiaulių dekanatas, kn. 3: Kužiai–Pavėkiai. Lietuvos kultūros tyrimų institutas, Vilnius 2022.
4.Alfonsas Motuzas, Kryžių kalnas: katalikiška etninė kultūra (Góra Krzyży: katolicka kultura etniczna). Vytauto Didžiojo universiteto leidykla, Kaunas 2013
Ostatnia aktualizacja: maj 2026
