Muzeum powstało w 1992 roku w historycznym budynku, który przez prawie 50 lat zajmowała sowiecka służba bezpieczeństwa – KGB. Dla Litwinów obiekt ten jest symbolem okupacji, dlatego właśnie tu powstała placówka, mająca przypominać o trudnych czasach 1940–1991 r. i edukować kolejne pokolenia.
Muzeum prezentuje ekspozycje w autentycznych wnętrzach byłego więzienia KGB, zachowując oryginalny układ i detale. Zwiedzający mogą poznać historię egzekucji, represji, deportacji, działalności KGB oraz oporu obywatelskiego przeciwko okupacji radzieckiej i niemieckiej. W muzeum zachowano także wnętrza biur i laboratoriów KGB.
Placówka posiada także oddziały: Memorialny Kompleks w Parku Spokoju w Tuskulėnai w Wilnie oraz Muzeum Oporu i Zesłań w Druskiennikach.
Muzeum jest częścią Lietuvos gyventojų genocido ir rezistencijos tyrimo centro (LGGRTC) i służy upamiętnieniu historii oraz edukacji o okupacjach i walce o wolność w XX wieku.
Historia budynku
Budynek, w którym mieści się dziś muzeum, ma ponad 100 lat i odzwierciedla skomplikowane dzieje Litwy końca XIX i początku XX wieku. Wzniesiony w stylu neoklasycystycznym z elementami eklektycznymi, przez Litwinów kojarzony był z władzami okupacyjnymi.
Zbudowany pod koniec XIX wieku dla sądów guberni wileńskiej, projektowali go Michaił Prozorow i Leonid Winer według szkiców Wasilija Prusakowa. Od początku pełnił funkcje sądowe, a w jego murach sądzono m.in. litewskich działaczy narodowych. Po I wojnie światowej budynek zajmowały kolejno instytucje niemieckie, polskie i bolszewickie, aż w 1940 roku trafił w ręce sowieckiego aparatu bezpieczeństwa – najpierw NKWD, potem KGB. W piwnicach znajdowało się więzienie i sala egzekucji, a w czasie niemieckiej okupacji działało tu gestapo i SD.
Sowiecki aparat bezpieczeństwa funkcjonował tu do 1991 roku, prowadząc represje, aresztowania, tortury i egzekucje.
Dziś w budynku mieszczą się: Okupacijų ir Laisvės Kovų Muziejus, Lietuvos ypatingasis archyvas (z dokumentami dawnego KGB), Lietuvos gyventojų genocido ir rezistencijos tyrimo centras oraz instytucje sądowe. Budynek jest symbolem pamięci o represjach, okupacji i walce Litwy o wolność.
Dzielnica: Naujamiestis (pol. Nowe Miasto)
Adres: Aukų g. 2A
Wstęp do muzeum:
6 € bilet zwykły
3 € bilet ulgowy (studenci, seniorzy, osoby niepełnosprawne)
Godziny otwarcia:
III-VI: 10:00 – 18:00
VII: 10:00 – 17:00
I-II: Nieczynne
Bilety nie są sprzedawane na 30 minut przed końcem godzin otwarcia muzeum
Strona internetowa: https://olkm.lt/lankytojams/bilietu-ir-paslaugu-kainos/
Na zwiedzenie muzeum należy poświęcić około godziny. Spacerując jego piwniczymi korytarzami, można zobaczyć autentyczne więzienne pomieszczenia: karcer (izolatkę), pokoje do pobierania odcisków palców oraz jednoosobowe cele bez mebli, w których w latach 1944-1947 jednocześnie przebywało od 10 do 15 więźniów. Całodobowo paliło się w nich ostre światło z żarowką osłoniętą pancernym kloszem, tworząc surową i przytłaczającą atmosferę.
Podczas wielogodzinnych przesłuchań w izolowanych celach więźniowie byli poddawani torturom, stosowanych w ramach śledztwa wobec przeciwników politycznych i cywilów. Celem było wymuszenie przyznania się do winy lub zdobycie niezbędnych informacji. Głównymi więźniami byli partyzanci oraz osoby represjonowane z powodów politycznych.
Ściany więzienne przemalowywano osiemnastokrotnie, by zamalować wciąż nowe napisy więźniów.
W muzeum można obejrzeć wewnętrzny dziedziniec, który był miejscem spacerów więźniów, oraz celę, w której funkcjonariusze KGB w latach 1944-1960 rozstrzelali 1037 osób.
Ekspozycje na parterze muzeum opowiadają o historii Litwy w latach 1940-1941 oraz o wojnie partyzanckiej w latach 1944-1953.
Na piętrze prezentowane są losy więźniów łagrów Gułagu i zesłań, a także działalnoś KGB. Zwiedzający mogą obejrzeć stare urządzenia do podsłuchu, raporty o więźniach oraz pamiątki po więziennych celach.
©Gavin Harper
Ostatnia aktualizacja: 5 stycznia 2026
