Barbara Radziwiłłówna, królowa Polski i wielka księżna litewska, wywodziła się z potężnego i wpływowego rodu Radziwiłłów herbu Trąby. Rodzina ta obdarzyła Litwę wieloma wybitnymi hetmanami, mecenasami sztuki, kanclerzami oraz wykształconymi działaczami państwowymi,
Według legendy o początkach rodu, Kriwis Lizdejka odnalazł dziecko w wilczej norze i nadał mu imię Rado vilko (pol. znalazł wilka).
Radziwiłłowie byli gorliwymi zwolennikami reformacji. W ich posiadaniu znajdowały się tysiące dworów oraz własne oddziały wojskowe. W XV-XVI wiekach należały do nich ziemie wileńskiego Parku Wingis. Najważniejsze rezydencje rodu znajdowały się w Wilnie, Birżach (Biržai) i Kiejdanach (Kėdainiai). Ich dewizą było “Litwa Litwinom”.
Niezwykle piękna Litwinka Barbara Radziwiłłówna (1520-1551) jest romantyczną bohaterką Wilna. Córka hetmana wielkirgo litewskiego Jerzego Radziwiłła, kasztelena trockiego i wileńskiego i Barbary Kolanki urodziła się tu w 1522/1523 roku. W wieku 17 lat wydano ją za mąż za przedstawiciela drugiego możnego rodu litewskiego, wojewodę nowogródzkiego Stanisława Gasztołda. Wojewoda zmarł bezpotomnie. Młoda wdowa, przyzwyczajona do luksusu i wygody, posiadała dar mistrzowskiego operowania swymi wdziękami. Była zgrabna, ubierała się efeektownie, Ambitna, pewna siebie, dumna, niezwykle odważna Litwinka prowadziła swobodny styl życia. Miała wielu adoratorów. Od 1543 roku związała się z Zygmuntem Augustem. Chwilowy romans przerósł w prawdziwą miłość i stał się najgłośniejszym romansem w dziejach polsko-litewskich. Historycy przypuszczają, że w 1547 roku Barbara Radziwiłłówna potajemnie zawarła małżeństwo z Zygmuntem Augustem.
Kochała się w drogocennych szatach (jej krawcem był Włoch Francesco). Posiadała wiele pierścieni, łańcuchów, agraf.
Uwielbiała klejnoty, ozdoby, lubiła perły. Agenci Zygmunta Augusta wydawali wielkie pieniądze kupując kosztowności na rynku holenderskim. Małżeństwo pary wywołało sprzeciw szlachty i rodziców Zygmunta Augusta. Na sejmie w Piotrkowie w 1548 roku posłowie domagali się unieważnienia małżeństwa, jednak Zygmunt August, na przekór wszystkim przeciwnościom, odparł wszystkie ataki. Barbara jako kandydatka na żonę i królową nie pasowała z wielu wzgledów. Była poddaną króla i nie wywodziła się z królewskiego rodu (mezalians, plotki, wdowa).
W książce “Skarbczyk Polski” M.Ilnicka opisuje, że król oświadczył posłom, którzy go na kolanach błagali, aby się rozłączył z Barbarą, że wiary poślubionej żonie nie zerwie, że (…) prędzej zrzecze się korony niż małżonki.
Barbarę koronowano w grudniu 1550 roku. Jej małżeństwo umocniło pozycję rodu Radziwiłłów. Historyk sztuki Kazimierz Kuczman nazwał Barbarę najpopularniejszą królową polską, mimo że królowała zaledwie 5 miesięcy.
Barbara, zmarła w maju 1551 roku, została pochowana w rodzinnym Wilnie.
W 1931 roku w krypcie Katedry Wileńskiej odktyto jej klejnoty i insygnia pogrzebowe – skarby należące do ślicznej blondynki, która nie przyznawała standardów społecznych. Kolejne znalezisko, obejmujące koronę grobową i inne kosztowności królowej, miało mieejsce w grudniu 2024 roku. Jej trumna do dziś mieści się w podziemiach Katedry Wileńskiej.
Pomnik Barbary Radziwiłłówny
Czytaj więcej:
