Antokol (lit. Antakalnis), jedna z najstarszych dzielnic Wilna, powstał w XV wieku pomiędzy wzgórzami Sapieżynek a brzegiem Wilii. W przeszłości obejmował rozległe tereny dzisiejszego Parku Górnego (lit. Kalnų parkas), dwór Słuszków, ziemie pałacu Paców oraz posiadłości rodu Sapiehów. Już od wczesnych wieków miejsce to cieszyło się szczególnym uznaniem elit – jego urokowi ulegali Jagiellonowie, którzy założyli tu myśliwski pałacyk Wierszupa, chętnie odwiedzany także przez Wazów. Również litewska arystokracja, w tym wileńscy kanonicy, już wówczas wznosiła na Antokolu swoje podmiejskie rezydencje, dostrzegając wyjątkowy charakter tej okolicy. (por. A.S.Czyż „Pałace Wilna XVII-XVIII wieku”, Warszawa 2021, str.45).
Antokol słynął z licznych dworów i wspaniałych pałaców i był dostępny tylko dla wybranych.
W książce Jerzego Surwiły “Pamiętam Antokol. Przechadzki po Wilnie” czytamy:
”… Antokol otrzymał nazwę “Quies heroum”- miejsce spoczynku bohaterów. Położony na wschodniej stronie Wilna, był znany niegdyś z dworków szlacheckich, pałaców magnackich, kościołów oraz klasztorów, fundowanych przez rywalizujących ze sobą Sapiehów i Paców […] Budowano tu domy letniskowe, wille.”
Dzielnica nie utraciła swego znaczenia także w czasach współczesnych, pozostając jedną z najbardziej prestiżowych i atrakcyjnych części Wilna. Od dawna przez Antokol przebiegał ważny trakt zamiejski prowadzący ku Święcianom, Brasławiu i Dyneburgowi. Drogą tą wielokrokrotnie przemieszcały się wojska, zarówno w celu obrony granic, jak i podczas wypraw wojennych na ziemie sąsiednich państw. Tędy ciągnęły rownież armie najeźdźców – między innymi oddziały Kozaków Złotorenki w połowie XVII wieku oraz wojska napoleońskie w 1812 roku.
W XVIII wieku wytyczono najstarszą z zachowanych do dziś ulic dzielnicy – ulicę Antokolską. Sercem Antokola pozostaje barokowy kościół św. Piotra i Pawła oraz klasztor Trynitarzy. Nad brzegiem Wilii (lit. Neris) zachowały się także reprezentacyjne rezydencje: Pałac Wileiszysów (lit. Vileišių rūmai), obecnie siedziba Instytutu Języka Litewskiego oraz Pałac Słuszków (lit. Sluškių rūmai), mieszczący dziś Litewską Akademię Muzyki i Teatru.
Dzielnice Wilna:
1.Verkiai (pol. Werki); 2.Antakalnis (pol. Antokol); 3.Pašilaičiai (pol. Poszyłajcie); 4.Fabijoniškės (pol. Fabijoniszki); 5.Pilaitė (pol. Zameczek); 6.Justiniškės (pol. Justiniszki); 7.Viršuliškės (pol. Wierszuliszki); 8.Šeškinė (pol. Szeszkinia); 9.Šnipiškės (pol. Śnipiszki); 10.Žirmūnai (pol. Żyrmuny); 11.Karoliniškės (pol. Karolinki); 12.Žvėrynas (pol. Zwierzyniec); 13.Grigiškės (pol. Grzegorzewo); 14.Lazdynai (pol. Leszczyniaki); 15.Vilkpėdė (pol. Wilcza Łapa); 16.Naujamiestis (pol. Nowe Miasto); 17.Senamiestis (pol. Stare Miasto); 18.Naujoji Vilnia (pol. Nowa Wilejka); 19.Paneriai (pol. Ponary); 20.Naujininkai (pol. Nowy Świat); 21.Rasos (pol. Rossa).
Na terenie dzielnicy znajduje się Miasteczko Studenckie zwane Doliną Świtu (lit. Saulėtekio Slėnis). Powstałe w 2003 roku, stanowi ważne centrum współpracy nauki biznesu. Zapewnia studentom Uniwersytetu Wileńskiego oraz Wileńskiego Uniwersytetu Technicznego im. Giedymina rozbudowaną strukturę kulturalną, sportową, rekreacyjną i usługową, a także możliwość zamieszkania w licznych akademikach.
Antokol wyróżnia jego przyroda. Najwyższym punktem są Góry Sapieżyńskie, a aż 70% powierzchni dzielnicy zajmują tereny leśne oraz parki, co czyni ją jednym z obszarów o najczystszym powietrzu w Wilnie. Władze dzielnicy konsekwentnie dbają o ochronę i rozwój przestrzeni rekreacyjnych. Położone tu jeziora Antavilių, Baldžio, Tapelio i Juodžio, rzeka Wilia (lit. Neris) oraz miejskie plaże należą do najchętniej odwiedzanych miejsc wypoczynkowych mieszkańców stolicy.
Powierzchnia: 74 km2
Liczba mieszańców: 40 tys. (2001 r.)
Kontakt: Starostwo Ankotolskie
