Krzyże, które mówią. O litewskiej sztuce rzeźbienia krzyży (lit. kryždirbystė)
Wyobraź sobie drewniany krzyż – ale nie taki zwyczajny, jakich wiele. Litewski krzyż ma wycięte motywy słoneczne i roślinne, a czasem nawet ptaki z rozpostartymi skrzydłami. Jest jak poezja zaklęta w drewnie. To nie tylko symbol religijny – to opowieść. O przodkach, o ziemi, o nadziei. Co to jest rzeźbienie w drewnie? Kryždirbystė to litewska […]
Wizytki wileńskie i pierwsza świątynia Serca Jezusowego
Na wzgórzu za murami miasta Przed przeszło trzystu laty, w 1694 roku, na Litwę przybyły wizytki. Za murami Wilna, na rozległym, pagórkowatym przedmieściu, wzniosły swój klasztor i kościół – pierwszą w całej Rzeczypospolitej świątynię pod wezwaniem Serca Jezusowego i jedyny na Litwie dom sióstr Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny. Dzieło to nie powstałoby bez biskupa wileńskiego […]
Festiwal Chłodnika
Wyobraź sobie miasto, które podczas tego festiwalu traci głowę dla zupy. Nie dla byle jakiej — dla chłodnika, tej skandalicznie różowej, lodowato chłodnej, kefirowo-buraczanej istoty. Pink Soup Fest, czyli Festiwal Chłodnika, to jedno z najbardziej kolorowych wydarzeń lata na Litwie — święto, podczas którego Wilno zamienia się w stolicę różowego szaleństwa, a zimna zupa staje […]
Pałacyk hrabiego Ignacego Korwina-Milewskiego
Dzieje tego budynku w samym centrum Wilna, przy ulicy K. Sirvydo 6, mogłyby stać się kanwą niejednej opowieści. Obecnie mieści się tu siedziba Litewskiego Związku Pisarzy (Lietuvos rašytojų sąjunga), jednak historia tego miejsca rozpoczęła się znacznie wcześniej — zanim jego wnętrza wypełniły rozmowy literatów i zapach świeżoparzonej kawy. Najpierw była cisza klasztorna. Teren należał do […]
Wilenka – rzeka, która stworzyła Wilno
Czy wiesz, że… …na ostatnich 10 kilometrach przed ujściem Wilenka spada aż 4 metry na każdy kilometr biegu? To ponad dwa i pół razy więcej niż średnia dla całej rzeki — dlatego w centrum Wilna płynie jak prawdziwy górski potok, a nie spokojna nizinna rzeczka. Czy wiesz, że… …dolina Wilenki w niektórych miejscach jest głęboka […]
Równonoc wiosenna
20 marca, w dniu równonocy wiosennej, w Wilnie dzieje się coś wyjątkowego. W Dolinie Świętoroga – tam, gdzie dawniej Wilenka wpadała do Wilii – gromadzą się ludzie. Przychodzą, by świętować. Niewielu z nich zdaje sobie sprawę, że stąpają po ziemi, na której przed siedmiuset laty kapłani pogańskiej Litwy wznosili oczy ku niebu i odczytywali z […]
Wileński Jarmark Kaziukowy 1946 – święto, które wróciło mimo wszystko
Marzec 1946 roku. Wilno od niecałego roku funkcjonuje jako Vilnius – stolica Litewskiej SRR. Miasto jest inne niż przed wojną: wymordowani Żydzi, wysiedleni lub wysiedlający się Polacy, zniszczona tkanka społeczna. A jednak – Kaziuki wróciły. To był jeden z pierwszych powojennych jarmarków, a mieszkańcy chcieli udowodnić sobie i światu, że coś przeżyło. Wileńska prasa polska odnotowywała Jarmark Kaziukowy jako wydarzenie folklorystyczne, które władze […]
Hodegetria, która przybyła z Bizancjum i już nie wróciła
Była zima przełomu roku 1494 i 1495, kiedy przez zaśnieżone trakty Litwy sunął niezwykły orszak. Kilkadziesiąt sań, ponad osiemdziesiąt osób, skrzynie z posagiem, futra, srebro, tkaniny. I pośrodku tego wszystkiego — młoda kobieta w rosyjskich szatach, córka Iwana III Srogiego, wnuczka ostatniej bizantyjskiej księżniczki. Helena Moskiewska jechała do Wilna, do swojego narzeczonego Aleksandra Jagiellończyka, na […]
Wilno i jego trzy krzyże – symbol pamięci górujący nad miastem
W panoramie Wilna niewiele jest miejsc tak jednoznacznych i rozpoznawalnych jak Trzy Krzyże. Są główną architektoniczną dominantą krajobrazową i symboliczną miasta – znakiem, który natychmiast przywołuje jego obraz. Ich biały pion nadaje przestrzeni rytm i sens. Z jednej strony równoważy czerwień murów Baszty Giedymina, z drugiej – prowadzi ku starszej, głębszej warstwie historii. Bo zanim […]
Dawna potrawa zapustowa sziupinis
Święto Sziupinis w Małej Litwie (lit. Šiupinio šventė Mažojoje Lietuvoje) znalazło się na krajowej liście niematerialnego dziedzictwa od 2024 roku. Przygotowanie sziupinisa i degustacja jest centralnym elementem zapustów w tym regionie Litwy, nośnikiem materialnego dziedzictwa. Żywa tradycja przyszykowania archaicznego dania jest przekazywana z pokolenia na pokolenie. Sziupinis (na Litwie znany również jako čiupinys, čiulkinys, mutinys, […]
W wileńskim mieszkaniu bł. Jerzego Matulewicza
Za oknem szczypie ostry wileński mróz – ten sam, który od wieków otula to miasto, jego ciszę, napięcia i modlitwy. W mieszkaniu przy Zamkowej 8 (Pilies g.8), gdzie niegdyś mieszkał bł. Jerzy Matulewicz (Jurgis Matulaitis), dziś ponownie gromadzą się ludzie. Po 1800 roku budynek zyskał reprezentacyjny charakter i stał się jednym z najbardziej okazałych oraz […]
Żywa szopka w kościele Bernardynów w Wilnie
W okresie Bożego Narodzenia do wileńskich kościołów szczególnie przyciągają szopki. Jednym z miejsc, które bez wątpienia warto zobaczyć, jest kościół Bernardynów z tradycyjną żywą szopką. To właśnie przy klasztorach — już w średniowieczu, także na terenach dzisiejszej Litwy — pojawiały się pierwsze tego typu inscenizacje. Tradycja szopek sięga bardzo dawnych czasów. Po raz pierwszy w […]
